Berkel

Rivier in Gelderland

De Berkel speelde tot het einde van de negentiende eeuw een belangrijke rol in het leven van de bewoners in het stroomgebied van deze rivier. De Berkel ontspringt in Duitsland, stroomt door de Achterhoek en mondt bij Zutphen uit in de IJssel. Tot in de negentiende eeuw werd de rivier intensief gebruikt voor waterkracht.

Watermolens

De Berkel werd bevaren met kleine vrachtschepen die een beperkte diepgang hadden. Tot de spoorwegen in deze regio werden aangelegd en er verharde wegverbindingen kwamen zorgden deze 'berkelzompen' voor het vervoer in de Achterhoek. Bovendien werd waterkracht van de Berkel gebruikt. Langs de Berkel stonden tientallen watermolens. Zutphen had verreweg het grootste watermolencomplex aan de Berkel. Dit complex was uniek in Nederland. Er stonden korenmolens, een oliemolen, een volmolen, een eekmolen, een grutmolen en een runmolen voor leerbewerking. De Stenen Tafel bij Borculo en de Mallumsche Molen herinneren nog aan deze tijd.

Kanalisering

In de twintigste eeuw ging men de Berkel kanaliseren om overstromingen te voorkomen. Bovendien kon men na deze ingreep de waterstand in het gebied beter regelen. Op sommige plaatsen werden kilometers kanaal aangelegd, zoals bij Eibergen, dat regelmatig te maken had met wateroverlast. De totale lengte van de Berkel is honderdtien kilometer. Bij de monding in de IJssel ontstond in de Romeinse tijd Zutphen. De Germanen bouwden hier een nederzetting op een rivierduinencomplex.

Berkelpoort

Over de Berkel in Zutphen bouwde men bij de aanleg van de middeleeuwse vestingmuur van Zutphen de Berkelpoort. Het bouwwerk vormde vanaf de veertiende eeuw een schakel tussen de ommuring van de oude stad en de Nieuwstad. In 1312 werden de oude stad en de Nieuwstad samengevoegd. Daarna werd begonnen met een stenen ommuring van het geheel, waarbij twee waterpoorten nodig waren: één waar de Berkel de stad binnenkwam en één waar zij de stad verliet. De Berkelpoort had twee Arkeltorens, valhekken en een weergang met schietspleten, balkgaten en moordgaten. Hiermee kon men aanvallen over water op meerdere niveaus afslaan. De westelijke poort werd in 1774 gesloopt. De andere poort over de Berkel werd in 1888 gerestaureerd door Pierre Cuypers. In 1951 en 2011 volgden restauraties waarbij de bouwhistorie meer leidend was.

Varen op de Berkel

Op verschillende plaatsen kan de Berkel door toeristen bevaren worden. Tijdens een rondvaart met een Berkelschipper komt u veel watervogels tegen en kunt u genieten van de prachtige begroeiing en grazend vee langs de oevers van de rivier. De Berkel is ideaal om te kanoën. Bij stuwen zijn aanlegsteigers gecreëerd. Op verschillende plaatsen kan een kano gehuurd worden.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief schenken wij regelmatig aandacht aan de mooiste plaatsen en monumenten in Gelderland. Lees de interessante uitgave Gelderland: Geschiedenis en bezienswaardigheden om meer te weten te komen over de mooiste provincie van Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Geschiedenis Nederland

Geschiedenis Nederland
Gelderland

Deze uitgave over Gelderland van Ruud van Capelleveen is zeker niet saai te noemen. Gelderland heeft een rijke geschiedenis en ook landschappelijk veel te bieden. De auteur informeert u op onderhoudende wijze over de geschiedenis en wetenswaardigheden van de honderdvijftig meest interessantste plaatsen in Gelderland.
Bezienswaardigheden in Gelderland


Lees over de belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.

'Door de Nederlandse geschiedenis' is een bundeling van de beste artikelen van Ruud van Capelleveen over de geschiedenis van Nederland.
Door de Nederlandse geschiedenis

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.