Beeldenstorm

Bestorming kerken en kloosters

Tijdens de Beeldenstorm in 1566 werden in Frankrijk en de Nederlanden op grote schaal vernielingen aangebracht in kerken en kloosters. Duizenden kunstvoorwerpen, zoals heiligenbeelden, reliekhouders, boeken, orgels, kansels en schilderijen gingen hierbij verloren.

Tachtigjarige Oorlog

De Beeldenstorm begon op 10 augustus 1566 in de Zuidelijke Nederlanden in Steenvoorde en sloeg later over naar de noordelijke provincies. In Breda, 's-Hertogenbosch, Middelburg, Utrecht en tal van andere steden werden kerken en kloosters bestormd door de lokale bevolking. Zij kregen soms hulp van edelen. De Beeldenstorm van 1566 leidde indirect tot het uitbreken van de Tachtigjarige Oorlog en het ontstaan van de Republiek der Zeven Verenigde Provinciën.

Calvinisme

De opkomst van het calvinisme, waarbij gelovigen zich afkeerden van de katholieke kerk, speelde een belangrijke rol bij het ontstaan van de Beeldenstorm, maar er waren meer redenen. Er heerste een brede sociale ontevredenheid. Een groot deel van het volk, de middenklasse, ontworstelde zich hierbij aan de greep van het oude gezag van de kerk en de adel. De Beeldenstorm kan daarom ook gezien worden als het verzet van de burgerij tegen dwingelandij van de Rooms-Katholieke Kerk.

Ketters

Mensen die de officiële geloofsleer niet meer wilden volgen werden door de katholieken ketters genoemd. Deze uitdrukking werd al in de middeleeuwen binnen de katholieke kerk voor een geloofsafvallige. Ketters werden streng vervolgd. Daarbij werkten de kerkelijke en de wereldlijke instanties samen. Aanvankelijk waren verbeurdverklaring van bezit en gevangenschap de gebruikelijke straffen voor ketterij. Keizer Frederik II legde vast dat op ketterij de doodstraf stond. Paus Gregorius IX stelde dat alleen de kerk bevoegd was om ketterij vast te stellen. Daarvoor werd de Inquisitie ingesteld.

Latere Beeldenstormen

Overigens zouden na 1566 nog Beeldenstormen plaatsvinden, want de gemoederen liepen soms hoog op. In maart 1580 drongen plunderaars de Domkerk in Utrecht binnen. Enkele maanden later drong men de Grote of Sint-Michaëlskerk in Zwolle binnen. In Arnhem werden in dat jaar in de Sint-Eusebiuskerk en de Sint-Walburgiskerk vernielingen aangebracht. Soms slaagde men er in om kunstwerken uit de kerk te verwijderen en te verstoppen voordat de vernielers er op los sloegen. In enkele plaatsen werden ook grafmonumenten vernield. Een voorbeeld hiervan is de graftombe van Gwijde van Avesnes in de Dom van Utrecht.

Hertog van Alva

Koning Filips II was strikt in de katholieke leer. Hij stuurde de hertog van Alva om de orde in de Nederlanden herstellen. Willem van Oranje vluchtte naar Nassau en organiseerde van daaruit het eerste verzet tegen Filips II. Na enkele kleine veldslagen in de zuidelijke provincies vond op 23 mei 1568 de Slag bij Heiligerlee plaats. Deze gebeurtenis wordt traditioneel gezien als het begin van de Tachtigjarige Oorlog.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief schenken wij regelmatig aandacht aan de Tachtigjarige Oorlog. Lees Tachtigjarige Oorlog als u meer wilt weten over de oorlog van de Nederlandse gewesten tegen Spanje en het ontstaan van Nederland. De Beeldenstorm komt ook voor in onze uitgave Tachtigjarige Oorlog 1568-1648.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Geschiedenis Nederland

Geschiedenis Nederland
Tachtigjarige Oorlog

De Tachtigjarige Oorlog was niet alleen de langstdurende oorlog in de Nederlanden, maar ook de belangrijkste, want de Nederlandse gewesten keerden zich af van het Habsburgse bestuur en daardoor ontstond de zelfstandige staat Nederland. In de Tachtigjarige Oorlog vonden een groot aantal belegeringen en veldslagen plaats. De belangrijkste worden besproken in het 'Tachtigjarige Oorlog 1568-1648: de opstand en het ontstaan van Nederland'. Ook de belangrijkste veldheren, zowel aan Spaanse als aan Nederlandse zijde, zijn te vinden in deze uitgave.
Tachtigjarige Oorlog


Lees over de belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.

'Door de Nederlandse geschiedenis' is een bundeling van de beste artikelen van Ruud van Capelleveen over de geschiedenis van Nederland.
Door de Nederlandse geschiedenis

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.