Heiligerlee

Plaats in Groningen

De streek rond Heiligerlee was in de middeleeuwen slecht bereikbaar. Toch werd er omstreeks 1231 door abt Herderik uit Schildwolde een klooster gesticht. In 1288 woonden er 180 nonnen. Het klooster beheerde uitgestrekte landgoederen. Het dorp is echter vooral bekend geworden door de Slag bij Heiligerlee (1568). Dit was de eerste belangrijke veldslag tijdens de Tachtigjarige Oorlog op Nederlands grondgebied.

Middeleeuwen

Het Oost-Groningse dorp Heiligerlee is in de middeleeuwen ontstaan op een strategische zandrug te midden van onherbergzame moerassen. Omdat deze zandrug hoger lag, bleef het gebied van oudsher gespaard van de verwoestende stormvloeden die de rest van de regio teisterden. De eigenlijke geschiedenis van Heiligerlee begon omstreeks 1231 toen abt Herderik van het premonstratenzerklooster uit Schildwolde hier een nonnenklooster stichtte.

Klooster

Het klooster werd gewijd aan de heilige Catharina van Alexandrië en kreeg de officiële Latijnse naam Mons Sinaï (Berg Sinaï). Omdat de nonnen van de premonstratenzer orde een wit habijt droegen, stonden zij in de volksmond bekend als de 'Witte Vrouwen'. Het klooster was in de middeleeuwen een invloedrijke gemeenschap. Omstreeks 1290 leefden er 180 nonnen binnen de kloostermuren. De nonnen beheerden uitgestrekte landgoederen. Hiervoor werden onder meer de kloosterboerderijen 'De Smacht' in Westerlee en 'Grangsheerd' in Zuidbroek gesticht. Daarnaast hield het klooster zich intensief bezig met grootschalige veenafgravingen en turfwinning in de omgeving van Winschoten. De bloeiperiode van het middeleeuwse Heiligerlee eindigde abrupt met de politieke en religieuze strubbelingen in de zestiende eeuw.

Slag bij Heiligerlee

In 1536 vond er een Eerste Slag bij Heiligerlee plaats tussen de legers van Karel van Gelre en Karel V. Karel van Gelre verloor de veldslag en daardoor kreeg Karel V de zeggenschap over Groningen. Heiligerlee is echter vooral bekend geworden door de strijd van Oranje tegen de Spanjaarden. Adolf van Nassau sneuvelde in 1568 in deze beroemde veldslag. Hij wordt herdacht met een door Johannes Hinderikus Egenberger ontworpen beeld. De sculptuur werd vervaardigd door de Belg Joseph Geels. Er staat ook een kerkje dat herinnert aan de broer van Willem van Oranje.

Economie

In de negentiende eeuw kwam er enige bedrijvigheid. Er vestigden zich onder meer twee steenfabrieken en een klokkengieterij in Heiligerlee. In 1952 kreeg de Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie vergunning om zout te winnen uit de ondergrond. Na verschillende fusies werd het zoutbedrijf eigendom van Nouryon.

Musea

De geschiedenis uit de Tachtigjarige Oorlog komt tot leven in het Museum Slag bij Heiligerlee. Tegenover dit museum aan de Provincialeweg staat het Klokkengieterijmuseum. Dit museum is gevestigd in het eeuwenoude voormalige bedrijfspand van de firma Van Bergen. De klokkengieterij werd in 1795 opgericht. Het museum toont de boeiende geschiedenis van het ontstaan van de klok en het functioneren daarvan. In de tuin bij het Klokkengieterijmuseum is een 49 klokken tellend carillon opgesteld.

Kerkje Graaf Adolf Stichting

Het Kerkje Graaf Adolf Stichting werd in 1876 gebouwd. Het hervormde kerkje werd betaald met het geld dat overbleef na de bouw van het Graaf Adolfmonument. De klok en het torentje werden in 1901 door de klokkenfirma Van Bergen geschonken. Het kerkorgel uit 1905 werd in 1995 vervangen door een nieuw orgel.

Bestuur

Aan het begin van de twintigste eeuw werden Heiligerlee en Kloosterholt samengevoegd tot één dorp. Heiligerlee behoorde later tot de gemeente Scheemda. Nu hoort het dorp bij Oldambt, de gemeente die in 2010 ontstond na samenvoeging van Scheemda, Winschoten en Reiderland.

Slag bij Heiligerlee

De Slag bij Heiligerlee duurde slechts twee uur, maar wordt nu beschouwd als het beginpunt van de tachtig jaar durende strijd tussen de Nederlanden en Spanje. Eigenlijk begon de strijd tegen de Spaanse overheersing al eerder. Aan Heiligerlee ging de verloren slag bij Daelhem vooraf.
Slag bij Heiligerlee

Museum Slag bij Heiligerlee

In een voormalige boerderij uit 1862 in Heiligerlee richtte men in 1987 een museum in over de veldslag, die als het startpunt van de Tachtigjarige Oorlog wordt beschouwd. Museum Slag bij Heiligerlee licht de bezoekers in over alle bijzonderheden van 23 mei 1568, de dag waarop Lodewijk en Adolf van Nassau de Spanjaarden versloegen.
Museum Slag bij Heiligerlee

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief staan veel tips en wetenswaardigheden over de geschiedenis en de cultuur van Nederland waar u echt iets aan heeft. Lees Door de Nederlandse Geschiedenis als u meer wilt weten over de geschiedenis van Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Geschiedenis Nederland

Geschiedenis Nederland
Geschiedenis Groningen

Leven in de delta is een aantrekkelijke geschiedenisbundel en een reis door de tijd en door Nederland. U ziet Nederland door de ogen van een liefhebber van geschiedenis: beleef het verleden van ons land aan de hand van opzienbarende feiten en mooie verhalen.
Leven in de delta


Lees over de belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.

'Door de Nederlandse geschiedenis' is een bundeling van de beste artikelen van Ruud van Capelleveen over de geschiedenis van Nederland.
Door de Nederlandse geschiedenis

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.