Fort Pannerden

Sperfort bij Waal en Rijn

Het negentiende-eeuwse Fort Pannerden werd tussen 1869 en 1872 gebouwd als sperfort. Het moest een aanvallend leger tegenhouden dat via de rivier de Waal optrok in de richting van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het fort werd gerestaureerd en in 2016 opengesteld. Men organiseert er nu tentoonstellingen en andere activiteiten.

Wapentechniek

De bouw van het sperfort ging snel. Men had twee jaar nodig om in de uiterwaarden op de splitsing van de Waal en de Rijn een fort te bouwen. De bouwkosten voor het zelfstandig, naar alle zijden verdedigbare fort, bedroegen bijna 500.000 gulden. Vanuit Fort Pannerden hadden de Nederlandse soldaten de over de Rijn aanvallende vijand al op kilometers afstand kunnen zien naderen. Fort Pannerden was door de voortschrijdende wapentechniek bij de oplevering in 1872 al achterhaald. Inmiddels was de revolutionaire brisantgranaat ontwikkeld. In 1885 begon men aan verbetering. Pannerden kreeg aan weerszijden van de rivierbatterij een stalen pantserbatterij. De al bestaande geschutstellingen werden gemoderniseerd met beton en panterstaal. Het fort werd in de Eerste Wereldoorlog bemand met ongeveer driehonderd soldaten, maar omdat Nederland neutraal bleef, werd er alleen geoefend. Na deze oorlog volgde een periode van verval.

Infanteriesteunpunt

In de jaren dertig gaf de regering het fort de status van infanteriesteunpunt. Er werden zeven kazematten bij het fort gebouwd en de kanonnen werden vervangen door zwaardere stukken. Deze verbeteringen bleken van weinig nut toen de Duitse inval op 10 mei 1940 begon. Zij trokken om het fort heen en isoleerden zo de verdedigers in Fort Pannerden. Op de tweede dag volgde een korte Duitse beschieting en de verdedigers gaven zich over. In de jaren van de Koude Oorlog werd Fort Pannerden gebruiksklaar gehouden. Na 1990 raakte het fort in verval. Krakers vestigden zich in het fort. In 2009 kreeg het fort een publieksfunctie. Fort Pannerden werd ingrijpend gerestaureerd op kosten van het rijk, de provincie Gelderland, de gemeente Lingewaard en verschillende andere fondsen en betrokkenen, zoals Staatsbosbeheer, de eigenaar van het fort.

Beleving

Het deels onder de aarde liggende Fort Pannerden is groot: 75 bij 70 meter en daaromheen ligt nog een fortgracht. Het gebouw heeft vijf verdiepingen met 124 ruimten die met een stelsel van gangen en trappen met elkaar zijn verbonden. Sommige muren zijn 2,6 meter dik. De soldaten hadden het vroeger niet gerieflijk in het fort. Het was er bijna nooit warmer dan tien graden. Dat is nu uiteraard allemaal anders. De soldaten hebben plaatsgemaakt voor 75 vrijwilligers die u informeren over de geschiedenis van het verdedigingswerk en de flora en fauna rond het fort. In het bezoekerscentrum kunt u hierover ook een film bekijken. Bovendien is er een winkel en een restaurant. Fort Pannerden organiseert voor de bezoekers een 'compleet dagje uit'.

Ligging

Fort Pannerden staat aan de westzijde van het Pannerdensch Kanaal op een landtong tussen dit kanaal en de Waal. Het plaatsje Pannerden ligt ten oosten van het Pannerdensch Kanaal. U kunt het fort het gemakkelijkst bereiken via Doornenburg in de Betuwe. Fort Pannerden is goed bereikbaar met de auto. Parkeren is gratis. Het fort zelf ligt op ongeveer vijftien minuten lopen van de openbare weg. Maar er is ook een gratis haal- en brengservice met tuktuks. Voor mensen die slecht ter been zijn is Fort Pannerden eigenlijk niet toegankelijk.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief schenken wij regelmatig aandacht aan de mooiste plaatsen en monumenten in Gelderland. Lees de interessante uitgave Gelderland: Geschiedenis en bezienswaardigheden om meer te weten te komen over de mooiste provincie van Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Geschiedenis Nederland

Geschiedenis Nederland
Geschiedenis Gelderland
Nederland in Oorlog

Deze uitgave over Gelderland van Ruud van Capelleveen is zeker niet saai te noemen. Gelderland heeft een rijke geschiedenis en ook landschappelijk veel te bieden. De auteur informeert u op onderhoudende wijze over de geschiedenis en wetenswaardigheden van de honderdvijftig meest interessantste plaatsen in Gelderland.
Bezienswaardigheden in Gelderland


Lees over de belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.

'Door de Nederlandse geschiedenis' is een bundeling van de beste artikelen van Ruud van Capelleveen over de geschiedenis van Nederland.
Door de Nederlandse geschiedenis

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.