Unie van Utrecht in 1579

Tachtigjarige Oorlog

Op 23 januari 1579 sloten een aantal Nederlandse gewesten een overeenkomst in de Kapittelzaal van de Dom in Utrecht, waarmee zij de gezamenlijke inzet vastlegden om de Spanjaarden uit hun gebied te verdrijven. De Unie van Utrecht was een reactie op de Unie van Atrecht. Het verdrag wordt vaak gezien als het feitelijke begin van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Unie van Atrecht

De Unie van Atrecht was een cruciaal keerpunt in de Tachtigjarige Oorlog. In deze overeenkomst verzoenden de zuidelijke gewesten Artesië, Henegouwen en het Doornikse zich op 6 januari 1579 met de Spaanse koning Filips II. De Unie betekende een duidelijke splitsing binnen de Nederlanden: terwijl de noordelijke gewesten zich later verder organiseerden in de opstand met de Unie van Utrecht, kozen de zuidelijke gewesten voor herstel van orde, katholieke eenheid en loyaliteit aan Spanje. Dit had grote politieke en religieuze gevolgen. De scheiding tussen noord en zuid werd hierdoor steeds definitiever, wat uiteindelijk leidde tot het ontstaan van twee verschillende staatsvormen: de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in het noorden en de Spaanse Nederlanden in het zuiden. De Unie van Atrecht markeert dus het moment waarop de gezamenlijke opstand uiteenvalt en de basis wordt gelegd voor de latere grens tussen Nederland en België.

Voorloper grondwet

Het initiatief werd genomen door de stadhouder van Gelre, Jan van Nassau. De Unie van Utrecht werd ondertekend door Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht en de Ommelanden (Groningen), later gingen ook Overijssel, Friesland en de stad Groningen, alsmede een aantal Vlaamse en andere steden, zoals Venlo, Antwerpen, Breda, Nijmegen en Brugge, deel uit maken van de unie. Met de Unie van Utrecht werden afspraken gemaakt op het gebied van defensie, belastingen en godsdienst in aanvulling op hetgeen al was afgesproken met de Pacificatie van Gent. Daarom wordt dit verdrag door sommigen gezien als de voorloper van de grondwet. De Unie van Utrecht legde de basis voor samenwerking tussen de opstandige gewesten en regelde de gezamenlijke defensie tegen Spanje.

Belastingen

De gewesten spraken af dat oorlog en vrede voortaan gezamenlijk besloten moesten worden, zodat geen enkel gewest afzonderlijk een akkoord met Spanje kon sluiten. De militaire samenwerking werd versterkt door een gezamenlijke verdediging: als één gewest werd aangevallen, moesten de andere gewesten hulp bieden in manschappen, geld of materieel. Ze zouden elkaar bijstaan in de strijd, maar ieder gewest behield zijn eigen privileges. De kosten van de oorlogsinspanningen zouden evenredig worden verdeeld, zodat rijkere gewesten zoals Holland een grotere bijdrage leverden. Uiteraard besloot men ook tot het heffen van een belasting om de kosten van het gezamenlijke leger te bekostigen. De steden werden verplicht om garnizoenen te herbergen.

Acte van Verlatinghe

De Unie van Utrecht legde de juridische basis voor de Acte van Verlatinghe (1581), waarin de gewesten de Spaanse koning Filips II officieel als landsheer van de Noordelijke Nederlanden afzwoeren. De Acte van Verlatinghe stelde dat een heerser zijn macht verliest wanneer hij zijn onderdanen onderdrukt in plaats van beschermt. Daarmee werd een revolutionair principe vastgelegd: het volk mag een tirannieke vorst verlaten. Dit idee was uitzonderlijk in een tijd waarin koningen vaak als door God aangesteld werden gezien. De Acte van Verlatinghe gaf de opstand een juridische en morele basis en legitimeerde de strijd tegen Spanje. Bovendien vormde de Acte van Verlatinghe een belangrijke stap richting soevereiniteit van de gewesten en uiteindelijk de vorming van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De Acte van Verlatinghe wordt daarom door historici beschouwd als een vroeg voorbeeld van een onafhankelijkheidsverklaring.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief schenken wij regelmatig aandacht aan de Tachtigjarige Oorlog. Lees Tachtigjarige Oorlog als u meer wilt weten over de oorlog van de Nederlandse gewesten tegen Spanje en het ontstaan van Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Geschiedenis Nederland

Geschiedenis Nederland
Tachtigjarige Oorlog

De Tachtigjarige Oorlog was niet alleen de langstdurende oorlog in de Nederlanden, maar ook de belangrijkste, want de Nederlandse gewesten keerden zich af van het Habsburgse bestuur en daardoor ontstond de zelfstandige staat Nederland. In de Tachtigjarige Oorlog vonden een groot aantal belegeringen en veldslagen plaats. De belangrijkste worden besproken in het 'Tachtigjarige Oorlog 1568-1648: de opstand en het ontstaan van Nederland'. Ook de belangrijkste veldheren, zowel aan Spaanse als aan Nederlandse zijde, zijn te vinden in deze uitgave.
Tachtigjarige Oorlog


Lees over de belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.

'Door de Nederlandse geschiedenis' is een bundeling van de beste artikelen van Ruud van Capelleveen over de geschiedenis van Nederland.
Door de Nederlandse geschiedenis

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.