Stavoren

Plaats in Friesland

Stavoren is een bekende maar kleine stad in Friesland. In 2021 had Stavoren slechts 965 inwoners. Visserij en jachtbouw vormen de belangrijkste bronnen van inkomsten. Stavoren was eeuwenlang de poort naar Friesland, want hier kwam de veerboot aan die een geregelde verbinding onderhield over de Zuiderzee en later IJsselmeer met Enkhuizen in Noord-Holland.

Hanzestad

Stavoren was de eerste plaats in Friesland die stadsrechten kreeg. Dat gebeurde in 1061 door graaf Egbert. Deze rechten werden in 1118 bevestigd door de Duitse keizer Hendrik V. De stad aan het IJsselmeer werd in 1285 Hanzestad. De kooplieden uit Stavoren onderhielden contacten met de landen rond de Oostzee. Zij genoten bij de passage van de Sont tussen Denemarken en Zweden een voorrecht bij de tolheffing. De schippers uit Stavoren werden met voorrang behandeld. Hierdoor werd de reistijd bekort.

Holland

De schippers van Stavoren hadden veel klanten in Amsterdam en andere Hollandse steden. Daarom koos de stad in de strijd met Holland vaak de Hollandse zijde. Graaf Floris V van Holland beloonde deze steun in 1292 met een Hollands stadsrecht. Stavoren raakte na de middeleeuwen in verval. De haven verzandde en de graanhandel verdween uit het stadje in Friesland. Op deze geschiedenis is de sage over het Vrouwtje van Stavoren gebaseerd.

Vrouwtje van Stavoren

Het volksverhaal over het vrouwtje van Stavoren is al eeuwenoud, maar kreeg in de negentiende eeuw de huidige vorm. De sage gaat over de rijkste koopmansvrouw van het stadje. Zij woonde in het mooiste huis en had meer schepen dan de andere kooplieden in Stavoren. Desondanks was ze niet tevreden. Ze gaf een schipper opdracht om het kostbaarste bezit dat er te vinden was te halen. Na lang zoeken kocht hij een lading graan uit Danzig. Hij vond dat waardevoller dan goud, maar daar bleek het Vrouwtje van Stavoren anders over te denken.

Verlies

Zij liet het graan overboord gooien. Een voorbijganger hoorde dit en zei dat zij door het weggooien van het graan in de bedelstand zou geraken. Ooit zou zij inzien dat graan wel de waarde van goud had, waarschuwde hij. Hierop haalde de weduwe een kostbare ring van haar vinger en gooide deze in de zee. "Net zomin dat ik deze gouden ring ooit nog terug zal zien, zal ik in de bedelstand vervallen," zei ze. Op een dag presenteerde een van haar dienaren haar een vis. In de maag van de vis trof ze haar gouden ring aan. Vanaf dat moment verslechterde haar situatie. Ze kreeg te maken met een reeks van tegenslagen. Uiteindelijk eindigde het Vrouwtje van Stavoren in grote armoede.

Verval

Bij de haveningang herinnert sinds 1969 een monument van de kunstenaar Pier de Groot aan de sage over het verval van de rijkdom van de weduwe. Ondanks de neergang behield Stavoren de zetel en de stem in de Friese Staten. De neergang van de stad kwam niet alleen door de verzanding. Stavoren had ook veel last van oorlogen en overstromingen.

J.L. Hooglandgemaal

Voor de liefhebbers van waterbouw en waterbeheersing is het J.L. Hooglandgemaal een verplicht bezoek. Dit gemaal uit 1966 werd ontworpen door architect Piet de Vries. Hij ontwierp een fraai gebouw met een opvallend gebogen dak. Het J.L. Hooglandgemaal loost het water vanuit het Johan Frisokanaal in het IJsselmeer. Het gemaal werd vernoemd naar de politicus Jan Hoogland. Hij was veertien jaar als gedeputeerde verantwoordelijk voor de wegen en waterwegen in Friesland. Bovendien was hij als lid en voorzitter van de Zuiderzeeraad nauw betrokken bij de ontwikkeling van de ingepolderde gebieden en het IJsselmeer.

Stadhuis van Stavoren

Het voormalige Stadhuis van Stavoren is een opvallend rijksmonument. Het pand heeft twee voordeuren. De linker deur verschafte toegang tot de burgemeesterswoning. Via de rechter deur trad men het stadhuis binnen met de burgemeesterskamer en de raadzaal. In de raadzaal hangen zes behangselschilderingen met Bijbelse taferelen. Deze schilderingen werden in 1776 vervaardigd door de kunstenaar Eerde Egberts van Hoek. Deze kunstwerken zijn afkomstig uit het oude gemeentehuis. De behangselschilderingen zouden door stadhouder Willem V aan Stavoren zijn geschonken.

Bestuur

Stavoren ligt in de provincie Friesland. De plaats ligt in de uitgestrekte gemeente Zuidwest-Friesland. Zuidwest-Friesland bestaat uit de steden Bolsward, Hindeloopen, IJlst, Sneek, Stavoren, Workum en een groot aantal dorpen, gehuchten en buurtschappen.

PS

Wie leest weet meer en begrijpt beter. In onze gewaardeerde nieuwsbrief staan veel tips en wetenswaardigheden over de geschiedenis en de cultuur van Nederland waar u echt iets aan heeft. Het onderwerp Stavoren staat ook in onze aantrekkelijke uitgave Nederland en het water. Lees Door de Nederlandse Geschiedenis als u meer wilt weten over de geschiedenis van Nederland.

Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail

Geschiedenis Nederland

Geschiedenis Nederland
Geschiedenis Friesland

Leven in de delta is een aantrekkelijke geschiedenisbundel en een reis door de tijd en door Nederland. U ziet Nederland door de ogen van een liefhebber van geschiedenis: beleef het verleden van ons land aan de hand van opzienbarende feiten en mooie verhalen.
Leven in de delta


Lees over de belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.

'Door de Nederlandse geschiedenis' is een bundeling van de beste artikelen van Ruud van Capelleveen over de geschiedenis van Nederland.
Door de Nederlandse geschiedenis

Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.