Postdienst als Nederlands staatsbedrijf PTT
Staatsbedrijf PTT

Foto Ruud van Capelleveen: Tentoonstelling over de post in Ede
In de Franse tijd werd het postbedrijf in Nederland genationaliseerd. De posterijen werden in 1807 ondergebracht bij het departement van Financiën. De eerste postwet regelde het staatsmonopolie op het verzamelen, vervoeren en uitreiken van brieven. Bovendien werden in heel Nederland nu dezelfde tarieven gehanteerd, gebaseerd op gewicht en afstand. De post bleef tot 1989 in staatshanden. In dat jaar werd het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie (PTT) omgevormd tot de naamloze vennootschap Koninklijke PTT Nederland (KPN).Economie
In de negentiende eeuw werd goed georganiseerd postvervoer als een belangrijke voorwaarde voor de economische ontwikkeling gezien. In de meeste landen werden de postbedrijven genationaliseerd, zodat aan deze voorwaarde voldaan kon worden. De staatsbedrijven kregen de plicht om brieven op elk adres te bezorgen, ook als de geadresseerde op een zeer afgelegen plek woonde, zoals in de Bieschbos.Nederlandse Postwet
De Nederlandse Postwet werd verschillende keren aangepast. Het algemene belang stond voorop. In de Postwet van 1850 werden de tarieven verlaagd en vereenvoudigd. In deze wet werd bovendien het postmonopolie gedefinieerd. In de nieuwe tarieven werd nog wel gebruik gemaakt van een tamelijk ingewikkelde afstandsberekening in mijlen.Postzegels
In 1852 werd de postzegel in Nederland geïntroduceerd. Tegelijkertijd kreeg elke gemeente 'een gelegenheid tot verzenden en ontvangen van brieven' of een postkantoor. De posterijen werden een goed georganiseerde organisatie. In de jaren die volgden kon de aandacht van de directie daarom uitgaan naar de uitbreiding van de dienstverlening. Er kwamen nieuwe producten als de briefkaart en de pakketpost. In 1870 werd de nieuwe postwet aangenomen. Pas met deze postwet die in 1871 in werking trad werd de lastige prijsberekening over afstand afgeschaft. Nederland kreeg een uniform tarief naar Engels voorbeeld, waarbij de afstand geen rol meer speelde. De prijs van een binnenlandse brief werd nu bepaald door het gewicht van de brief. Daarnaast kwamen er aparte tabellen voor post naar Overzeese Rijksdelen en het buitenland. De verzending van een brief, lichter dan vijftien gram binnen Nederland, kostte in het vervolg vijf cent.Politiek
Deze prijsverlaging had een politieke achtergrond. In het jaarverslag van de posterijen werd uitgelegd, dat de maatregel geen financiële reden had, maar als een sociaal economisch standpunt moest worden beschouwd. Om een snellere afhandeling van de post te realiseren ging het ontwerp van de nieuwe postwet oorspronkelijk ook uit van verplichte frankering vooraf, maar dit voorstel haalde het niet. Pas in 1877 werd een maatregel ingevoerd, waarin werd bepaald, dat indien de afzender geen port had betaald, de ontvanger een toeslag op het port moest betalen. Ook werd het gebruik van postzegels verplicht gesteld. In de jaren die volgen werd het dienstenpakket flink uitgebreid door de Nederlandse postdienst. Hierbij speelde de buitenlandse invloed een grote rol, want parlementariërs zagen de veranderingen in de omringende landen en gingen vragen stellen in de Tweede Kamer. Mede hierdoor kwam de invoering van de pakketpost tot stand.Sorteermachine
In de twintigste eeuw verschoof de aandacht langzaam naar een meer efficiënte aanpak van de postbehandeling. In 1931 nam PTT de eerste sorteermachine in gebruik. Mechanisatie bleek een goed middel om de kosten te drukken. In 1931 werd de 'Transorma van Marchand' ontwikkeld. Met deze sorteermachine kon de post in vierhonderd bestemmingen worden verdeeld. De bedieners van dit toestel moesten echter wel voor elke brief handmatig een codegetal intoetsen. De PTT slaagde er vooral goed in om het postvervoer efficiënter te regelen. Een brief werd de volgende dag al bij de geadresseerde bezorgd en waar dit kon maakte de postbode drie keer per dag een bezorgronde. In latere jaren zou het aantal bezorgrondes worden teruggebracht van drie naar één per dag.Verlies
Na de Tweede Wereldoorlog draaide de PTT met verlies. De tarieven gingen omhoog. Bovendien stelde de directie een onderzoek in om de arbeidskosten te reduceren. In 1949 werden voor dit doel voor het eerst de landelijke poststromen in kaart gebracht. De studie leidde onder meer tot de sluiting van kleine kantoren. In de tweede helft van de twintigste eeuw, waarin het postvolume steeds toenam, kwam de nadruk steeds meer te liggen op automatisering en besparing van kosten.Postcode
In de jaren zestig werden achttien expeditiecentra ingericht voor de postverwerking. Door het inzetten van nieuwe machines, zoals opzet-, stempel- en sorteerapparatuur, kon de snelheid worden opgevoerd, terwijl ook op personeel bezuinigd kon worden. De introductie van de postcode in 1977 betekende een grote stap voorwaarts. Met de postcode kon de post zowel op plaatsnaam als op wijk automatisch gesorteerd worden.PTT Nederland NV
In de jaren tachtig kondigden belangrijke technologische ontwikkelingen de nieuwe toekomst aan, waarin de nadruk zou komen te liggen op snelle uitwisseling van informatie. Er kwamen nieuwe telecommunicatietechnieken zoals telex, fax, internet en e-mail. De technologische ontwikkelingen zorgden voor grote veranderingen bij het staatsbedrijf PTT. De Nederlandse overheid voorzag dat steeds meer aanbieders zich op deze informatiemarkten zouden storten en besloot tot privatisering van de PTT. Vanaf 1 januari 1989 was het post- en telecombedrijf geen staatsbedrijf meer maar een private onderneming, waarin de Nederlandse staat vooralsnog de belangrijkste aandeelhouder bleef.Latere ontwikkelingen
Aan het begin van de jaren negentig werkte het postbedrijf van PTT Nederland NV gestaag aan een uitbreiding in het buitenland. In 1992 begon de samenwerking tussen de Nederlandse PTT en het Australische koeriersbedrijf TNT. Het postbedrijf maakte enkele naamswijzigingen door. Op het ogenblik werkt het bedrijf onder de naam PostNL.PS
Wie leest weet meer en begrijpt beter. Lees onze gewaardeerde nieuwsbrief met tips en wetenswaardigheden over geschiedenis en cultuur.Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail
Geschiedenis Nederland
Geschiedenis NederlandBedrijfsgeschiedenis
Geschiedenis Post
Leestip
Een informatieve gratis nieuwsbrief over geschiedenis. Interessante verhalen over Historische Plaatsen, Kastelen, Kunst, Royalty, WO2 en Wetenschap.
Al twintig jaar een begrip bij liefhebbers
van geschiedenis en cultuur.
Mis niets ...
Neem nu een abonnement op onze
Gratis Nieuwsbrief
van geschiedenis en cultuur.
Mis niets ...
Neem nu een abonnement op onze
Gratis Nieuwsbrief
Geschiedenis Nederland
Leven in de delta is een aantrekkelijke geschiedenisbundel en een reis door de tijd en door Nederland. U ziet Nederland door de ogen van een liefhebber van geschiedenis: beleef het verleden van ons land aan de hand van opzienbarende feiten en mooie verhalen.Leven in de delta
Geschiedenis
Lees over de belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.'Door de Nederlandse geschiedenis' is een bundeling van de beste artikelen van Ruud van Capelleveen over de geschiedenis van Nederland.
Door de Nederlandse geschiedenis
Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.


