Paardenposterij naar Frans voorbeeld
Postmonopoly

Heinrich Bürkel: Paardenwissel bij poststation
De inval en bezetting van de Fransen in 1795 had grote gevolgen voor de organisatie van de post in Nederland. In 1806 werd de Nederlandse postdienst opnieuw opgezet naar Frans voorbeeld. Ook de bestaande paardenposterij werd geheel gereorganiseerd. Dit betekende dat de staat de monopolypositie kreeg op het versturen van brieven in Nederland.Pichegru
In de middeleeuwen kwamen de eerste geregelde postverbindingen tot stand. Aanvankelijk vond dit vervoer te voet plaats en werden vooral brieven van de adel en de kerk overgebracht. In de zeventiende eeuw werden de voetboden vervangen door postiljons te paard. Onder leiding van Jean-Charles Pichegru veroverde Frankrijk in 1794 in enige maanden opnieuw de Zuidelijke Nederlanden. De Fransen stootten door tot aan de Waal. In januari 1795 trok Pichegru over de Waal en bezette Utrecht. Drie dagen later waren de Fransen in Amsterdam. Stadhouder Willem V vluchtte naar Engeland. In de Nederlandse steden werden de regenten vervangen door bestuurders met Franse sympathieën. Deze machtsovername vond plaats zonder veel bloedvergieten en men sprak daarom van de 'fluwelen revolutie'. Deze fluwelen revolutie zou ook een revolutie in de organisatie van het Nederlandse postwezen in gang zetten.Nationalisatie
Door de komst van de Fransen veranderde in Nederland veel bij de posterijen. Er kwam een commissie onder leiding van J.G.H. Hahn, die een gecentraliseerd nationaal postwezen tot stand bracht op basis van de Statenpost. Deze centralisatie moest van de posterijen een belangrijke bron van inkomsten voor de staat maken. In 1799 volgde de nationalisatie van het postwezen. Voorheen speelden de steden een belangrijke rol in de organisatie van de post. Deze steden zouden door de nationalisatie ernstige financiële schade lijden. Daarom kwam er een schaderegeling voor de steden. Het schadebedrag werd berekend op basis van de gemiddelde jaaropbrengst van de tien voorgaande jaren. Dit bedrag zou in vijfentwintig jaar uitbetaald worden. De eerste uitbetalingen vonden in 1804 plaats.Monopoly
In de Franse Tijd werden de postkantoren onderverdeeld in hoofd-, onder- en bijkantoren. Ook werden de postritten opnieuw georganiseerd en kwamen er nieuwe instructies voor het personeel van de post. Het postwezen ging behoren bij het Ministerie van Financiën. In 1807 kwam de Eerste Nederlandse Postwet, waarin onder meer een voor het hele land geldend tariefsysteem werd vastgesteld. Het porttarief werd berekend naar afstand en gewicht. Ook werd een wet aangenomen waarin het vervoer van post naar Frans voorbeeld werd gemonopoliseerd.Inlijving
Op initiatief van Lodewijk Napoleon werd in 1809 de paardenposterij opgericht. In 1810 werd Nederland officieel ingelijfd bij Frankrijk. De Nederlandse posterijen vielen vanaf dat moment rechtstreeks onder het postbestuur in Parijs. In Nederland werd de postdienst geleid door een 'Directeur Principal', die er voor moest zorgen dat de Franse postwet of 'Instruction Générale' in ons land werd toegepast. De 'Instruction Générale' beschreef zeer uitgebreid hoe de postkantoren en het vervoer van post georganiseerd dienden te worden.Afstandswijzer
De in de Franse periode aangenomen wetten bleven grotendeels ook na 1813 van kracht. Er verscheen een boekje 'Afstandswijzer voor de Stations der Koninklijke Nederlandsche Paardenposterij' waarin een kaartje met de trajecten was opgenomen. Er werden ongeveer zeventig stations ingericht waar de paarden konden worden gewisseld. Vaak was daar ook een posthuis bij gevestigd. De leiding op een station was in handen van een postmeester. Hij zorgde voor het materiaal en gaf leiding aan het personeel. Tot zijn taak behoorde ook de inning van het postgeld en de uitbetaling van de rijlonen aan de ruiters.Estafettedienst
Dag en nacht waren de stations van de paardenposterij geopend. De reizigers werden bediend in volgorde van binnenkomst, maar de koeriers van de overheid hadden voorrang. De dienstverlening was aan strenge regels gebonden en er werd gewerkt met strikte schema's, waarbij de trajecten elk uur éénmaal moesten worden afgelegd. Voor expresbrieven was een estafettedienst ingericht. Deze dienst was bedoeld voor de overheid, maar kon ook door particulieren worden ingeschakeld.Blijvende invloed
Na de nederlaag van Napoleon Bonaparte in de Slag bij Leipzig verlieten de Franse troepen in 1813 Nederland. De zoon van stadhouder Willem V werd door Gijsbert Karel van Hogendorp uit Engeland naar Nederland gehaald en in december 1813 ingehuldigd als koning Willem I. In de negentiende eeuw kwam Nederland tot ontwikkeling. De bevolking groeide, de economische activiteit nam toe en steeds meer mensen konden door verbeteringen in het onderwijs lezen en schrijven. Deze ontwikkelingen hadden een grote invloed op het brievenverkeer. De hoeveelheid drukwerk, zoals kranten en tijdschriften, nam snel toe.Brievensmokkelarij
Rond 1820 ontstonden problemen bij het postwezen. Deze werden voor een groot deel veroorzaakt door de financiële problemen waarin het Koninkrijk der Nederlanden verkeerde. De Fransen hadden het postwezen ondergebracht bij het ministerie van Financiën, omdat zij de post zagen als een melkkoe voor de overheid. Aan het begin van de negentiende eeuw stegen de posttarieven, maar het dienstbetoon liep achteruit. Al snel begonnen mensen te klagen en werd steeds meer post verstuurd buiten het officiële systeem. Hierdoor daalden de inkomsten van de posterijen en kwam meer toezicht op het 'smokkelen' van brieven.Verzet tegen postmonopolie
De Nederlandse staat had het staatsmonopolie op postzendingen tot één kilogram. Door de vergroting van het toezicht op deze brievensmokkelarij kwam steeds meer verzet tegen de staatspost en het functioneren van het postbedrijf bij het Nederlandse volk. Men begon met onaangekondigde steekproefcontroles in het land. Hierdoor ontstond een ware stortvloed van kritiek in Nederland. De beroemde Nederlandse schrijver Jacob van Lennep beschreef hoe inventief sommige Nederlanders waren: zij omzeilden het postmonopolie door hun post te verzwaren met een stuk lood of een steen. Hierdoor waren de poststukken zwaarden dan een kilo en konden ze per diligence verzonden worden. Deze legale ontduiking werd in brede kringen geaccepteerd. Jacob van Lennep schreef hierover: "Ik beken, dat dit niet in den haak is, maar laat men dan het postwezen beter organiseren." In de jaren veertig nam de brievensmokkelarij schrikbarende vormen aan.Nieuwe tijden
Trein en tram verdrongen de paardenposterij. De paardenposterij verloor na de komst van de spoorwegen haar bestaansrecht. In 1844 kwam het eerste contract tussen de posterijen en de Nederlandse spoorwegen tot stand. Nederland werd een modern land en de postwet uit de Franse Tijd was aan vernieuwing toe. Dit resulteerde uiteindelijk in de belangrijke postwet van 1850, waarin de Nederlandse overheid ook besloot om postzegels te gaan uitgeven. Op 30 april 1854 werd een wet aangenomen waarin de opheffing van deze dienst werd geregeld. Het ijzeren paard ging het paard van vlees en bloed vervangen.PS
Wie leest weet meer en begrijpt beter. Lees onze gewaardeerde nieuwsbrief met tips en wetenswaardigheden over geschiedenis en cultuur.Ontvang elke werkdag gratis geschiedenis per e-mail
Geschiedenis Nederland
Geschiedenis NederlandBedrijfsgeschiedenis
Geschiedenis Post
Leestip
Een informatieve gratis nieuwsbrief over geschiedenis. Interessante verhalen over Historische Plaatsen, Kastelen, Kunst, Royalty, WO2 en Wetenschap.
Al twintig jaar een begrip bij liefhebbers
van geschiedenis en cultuur.
Mis niets ...
Neem nu een abonnement op onze
Gratis Nieuwsbrief
van geschiedenis en cultuur.
Mis niets ...
Neem nu een abonnement op onze
Gratis Nieuwsbrief
Geschiedenis Nederland
Leven in de delta is een aantrekkelijke geschiedenisbundel en een reis door de tijd en door Nederland. U ziet Nederland door de ogen van een liefhebber van geschiedenis: beleef het verleden van ons land aan de hand van opzienbarende feiten en mooie verhalen.Leven in de delta
Geschiedenis
Lees over de belangrijke episodes uit onze vaderlandse geschiedenis.'Door de Nederlandse geschiedenis' is een bundeling van de beste artikelen van Ruud van Capelleveen over de geschiedenis van Nederland.
Door de Nederlandse geschiedenis
Betrouwbare informatie kost veel tijd en geld, maar dankzij onze populaire producten heeft u op onze website toch gratis toegang.


